Νίκος Ισ. Μιχαηλίδης
O εκλεκτικιστικού ρυθμού σταυροειδής με τρούλο ιερός ναός του κοιμητηρίου "ΣΙΣΛΙ" κτίστηκε το 1888 κατόπιν αδείας του Πατριαρχείου και με αυτοκρατορικό φιρμάνι του Σουλτάνου Αμπντούλ Χαμίτ του Β´. Ο ναός είναι αφιερωμένος στη Μεταμόρφωση του Σωτήρος και κτίστηκε με δωρεά των αδελφών, Δημητρίου, Ιωάννη και Παύλου Στεφάνοβικ-Σκυλίτση στη μνήμη των γονιών τους Ζαννή και Ελένης.
Η οικογένεια Στεφάνοβικ-Σκυλίτση κατάγεται από παλιά βυζαντινή οικογένεια τα μέλη της οικογένειας Σκυλίτση φεύγουν μετά την Άλωση από την Κωνσταντινούπολη και εγκαθίστανται στην Χίο. Η οικογένεια επιστρέφει στην Πόλη το 1821. Στην Πόλη ο Ζαννής Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης δημιουργεί τεράστια περιουσία, ενώ ταυτόχρονα προσφέρει πολλά στην ομογένεια, στα σχολεία όπως Ζάππειο, «Παλλάς», Ιωακείμειο, Μεγάλη του Γένους Σχολή και σε πολλά φιλανθρωπικά ιδρύματα. Ο μικρότερος γιος του Ζαννή, ο εθνικός ευεργέτης Παύλος Στεφάνοβικ-Σκυλίτσης, γεννήθηκε το 1842 στην Πόλη και πέθανε τον Αύγουστο του 1901 στο οικογενειακό τους θέρετρο στην Χαλκηδόνα, στο σημερινό Καντίκιοϊ.
Ο Παύλος προσέφερε χιλιάδες λίρες για την ανέγερση της Ι. Θεολογικής Σχολής Χάλκης, για την εκκλησία του Αγίου Ιωάννη Πρόδρομου στην Αντιγόνη και του Αγίου Νικολάου, της ομωνύμου Μονής, στην Πρίγκηπο. Επίσης, συνέβαλε μαζί με τα αδέλφιά του στην ανέγερση του ναού στο κοιμητήριο του Σισλί με ποσό άνω των δέκα χιλιάδων χρυσών λιρών. Ο μεγαλοπρεπής ιερός ναός της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, στο Σισλί, εγκαινιάστηκε την 21η Μαΐου του 1889 από τον μητροπολίτη Νικαίας Σωφρόνιο. Την ανέγερση του ναού ανέθεσαν στον γαλλικής καταγωγής διαπρεπή αρχιτέκτονα της Κωνσταντινούπολης Alexandre Vallaury.
Τα μωσαϊκά του εξωτερικού χώρου τα ανέθεσαν στον γνωστό Γάλλο ζωγράφο, συντηρητή και ειδικό στα μωσαϊκά, δάσκαλο τέχνης, Pretextat Lecomte. Ο Pretextat φτιάχνει σε μωσαϊκό μια εργασία μοναδική από άποψη τεχνικής των ανάγλυφων και των χρωμάτων, που χρησιμοποιούσαν οι Βυζαντινοί τον 11ο αιώνα. Στη μεγάλη εικόνα πάνω από την κυρία είσοδο του ναού της Μεταμορφώσεως, φτιάχνει με μωσαϊκό τον Θεό "Ο ΩΝ" και υπογράφει με το επίθετο PRETEXTAT 1888.
Περιμετρικά διακοσμεί τους εξωτερικούς τοίχους με οκτώ αγίους, τα ονόματα των οποίων τα συναντάμε στην οικογένεια των Σκυλίτση, του Παύλου, του Πέτρου, της Ελένης, του Δημητρίου, του Ιωάννη, του Γεωργίου, του Στεφάνου και του Κωνσταντίνου.
Το τέμπλο του ναού το εικονογραφεί ο ζωγράφος και αγιογράφος Γεώργιος Γραμμανδάνης, από το Φαλατάδο (Τήνος 1827-1906 ή Κωνσταντινούπολη 1907), ο οποίος χρημάτισε καθηγητής ζωγραφικής στο Ζάππειο Παρθεναγωγείο. Έργα του υπάρχουν στο Οικουμενικό Πατριαρχείο, στον Άγιο Γεώργιο στο Κουσκουντζούκι, στον Άγιο Ιωάννη Χρυσόστομο Καλαμησίων, στη Μεγάλη του Γένους Σχολή. Στην κεντρική είσοδο του ναού, η οποία δεν χρησιμοποιείται σήμερα, υπάρχει χαραγμένη επιγραφή που μας πληροφορεί ότι:
«Ο ΙΕΡΟΣ ΟΥΤΟΣ ΝΑΟΣ ΑΝΗΓΕΡΘΗ ΕΚ ΒΑΘΡΩΝ ΠΑΤΡΙΑΡΧΕΥΟΝΤΟΣ ΔΙΟΝΥΣΙΟΥ ΤΟΥ Ε´ ΑΝΑΛΩΜΑΣΙ ΤΩΝ ΥΙΩΝ ΣΚΥΛΙΤΣΗ ΣΤΕΦΑΝΟΒΙΚ ΕΙΣ ΜΝΗΜΟΣΥΝΟΝ ΑΙΩΝΙΟΝ ΤΩΝ ΓΩΝΕΩΝ ΑΥΤΩΝ ΕΝ ΕΤΕΙ ΣΩΤΗΡΙΩ 1888».
